Planescape: Torment (1999): Savaşmak Yerine Konuşarak Kazanılan RPG

"İnsanın doğasını ne değiştirebilir?" Bir rol yapma oyununun oyuncuya kılıç, zırh ya da ejderha yerine böyle bir soru uzatması 1999'da hiç sıradan değildi. Planescape: Torment bu soruyu merkeze koydu ve cevabı bir savaş ekranında değil, yüzlerce diyalog satırında, verdiğiniz kararlarda ve hatırladığınız ya da hatırlayamadığınız geçmişte aradı. Oyun ticari olarak dönemin büyük hitleri arasına girmedi; ama yıllar içinde "en iyi yazılmış RPG" tartışmalarının neredeyse değişmez adayı oldu.

Aşağıda Torment'i farklı kılan tasarım kararlarına, klasik CRPG'lerden ayrıldığı yerlere, yol arkadaşlarına ve bugün başlayacaklar için notlara bakıyoruz. Hikâyenin büyük sırlarına girmiyoruz.

Black Isle, Infinity Engine ve tuhaf bir evren

Planescape: Torment'i Black Isle Studios geliştirdi, Interplay yayımladı. Oyun BioWare'in Baldur's Gate için geliştirdiği Infinity Engine üzerine kuruldu; yani teknik olarak dönemin izometrik, gerçek zamanlı ama duraklatılabilir savaşlı CRPG'leriyle aynı aileden. Baş tasarımcı olarak Chris Avellone'un adı öne çıkar; sonraki yıllarda hikâye odaklı RPG'lerin en çok anılan yazarlarından biri olacaktı.

Aynı motoru paylaşsalar da Baldur's Gate ile Torment arasındaki fark, bir fantastik roman ile felsefi bir kara mizah romanı arasındaki fark kadar büyük. Baldur's Gate klasik Forgotten Realms fantastiğinde geçerken Torment, Dungeons & Dragons'ın en tuhaf kampanya ortamlarından biri olan Planescape evreninde geçer. Burada inançlar gerçekliği şekillendirir, felsefi gruplar şehir yönetimine talip olur ve her şeyin merkezinde sayısız boyuta açılan kapılarıyla Sigil şehri durur. Sigil'i yöneten, konuşmayan ve gölgesi bile ölümcül olan Lady of Pain, oyunun atmosferinin simgesi gibidir.

Bir morgda uyanmak

Oyun kahramanın bir morgun taş masasında uyanmasıyla başlar. Adı yoktur, oyun boyunca "Nameless One" (İsimsiz) diye anılır. Vücudu yara izleri ve dövmelerle kaplı, sırtında kendisine yazılmış talimatlar var ve kim olduğunu hatırlamıyor. Yanında konuşan, alaycı, havada süzülen bir kafatası belirir: Morte. İlk dakikalarda anlarsınız ki bu kahraman ölemiyor. Daha doğrusu öldüğünde yeniden uyanıyor; ama her ölüm ondan bir şey, bazen de başkalarından çok şey götürüyor.

Bu ölümsüzlük hikâyenin süsü değil, tasarımın temeli. Çoğu RPG'de ölmek "oyun bitti" ekranı demek. Torment'te ölmek çoğu zaman sizi morga geri gönderir ve bazı görevler, bazı sırlar ancak ölmeyi göze aldığınızda açılır. Oyunun kendi türünün kurallarını bu kadar cesurca ters çevirmesi ona dönemin rakiplerinden ayrı bir kimlik kazandırdı.

Savaşmak yerine konuşmak

Torment'in en çok anılan özelliği savaşın ikinci planda kalması. Savaş var, ama birçok karşılaşma diyalogla aşılabiliyor ve oyunun en önemli anları neredeyse tamamen konuşmalarla şekilleniyor. Bunun en somut göstergesi karakter özellikleri:

ÖzellikKlasik CRPG'de genel rolüTorment'teki rolü
Güç (Strength)Hasar, taşıma kapasitesiYine önemli ama ana belirleyici değil
Zekâ (Intelligence)Büyücüler için büyü kapasitesiYeni diyalog seçenekleri, anlayabildiğiniz şeyler
Bilgelik (Wisdom)Rahipler için büyüGeçmiş hatıraları hatırlama, deneyim kazanımı
Karizma (Charisma)Tüccar fiyatları, çoğu zaman ihmal edilen istatistikİkna, karakterlerle ilişki kurma

Oyuncuların çoğu ilk oynayışta güçlü bir savaşçı kurmaya çalışır, sonra zeki ve bilge bir karakterin çok daha fazla içerik gördüğünü fark eder. Oyun bunu açıkça söylemez; diyalogda gri kalan, seçemediğiniz seçenekler yeterince ipucu verir.

Metin miktarı dönemin ölçülerine göre olağanüstü. Neredeyse her karakterin bir hikâyesi, her sokağın bir sırrı var. Son karşılaşma bile yeterli bilgiye ve doğru özelliklere sahipseniz konuşarak çözülebiliyor. 1999'da bir RPG finalinde bu duyulmamış bir özgürlüktü.

Yol arkadaşları

Torment'in parti üyeleri dönemin sıradan fantastik kahraman tiplerinden bilinçli olarak uzak tutulmuş. Her biri hem oynanışta hem hikâyede bir soruyu temsil ediyor.

Morte oyunun esprili sesi, ama sandığınızdan fazlasını biliyor olabilir. Annah, Sigil sokaklarında büyümüş, dili keskin bir tiefling. Dak'kon bir githzerai ve inancı ile sadakati üzerine derin bir hikâye taşıyor. Fall-from-Grace bir succubus; yönettiği mekânın adı genelev olsa da orada bedensel değil entelektüel arzular konuşuluyor, oyunun beklentileri ters çevirme eğiliminin en iyi örneklerinden. Ignus sürekli yanan, tehlikeli bir büyücü. Nordom düzen takıntılı modron ırkından kopmuş, kendi kişiliğini keşfeden bir yapı. Vhailor ise adalet kavramının ete kemiğe bürünmüş ve bir o kadar ürkütücü hâli.

Bu karakterlerin çoğunun İsimsiz ile geçmişte bir bağı var ve bu bağlar ancak doğru soruları sorduğunuzda açığa çıkıyor. Onları savaşta kullanılan birimler gibi görmek oyunun yarısını kaçırmak demek.

Sigil'in dili ve fraksiyonlar

Torment'e ilk girenleri şaşırtan şeylerden biri Sigil sakinlerinin konuştuğu argo. Planescape evreninin kendine özgü "cant" dili diyaloglarda sürekli karşınıza çıkar: bilgili ve işini bilen birine "cutter", saf ve kolay kandırılan birine "addle-cove" ya da "berk" denir. İlk saatlerde yabancı gelen bu sözcükler, birkaç saat sonra kendinizi şehrin bir parçası gibi hissettiren en güçlü unsurlardan birine dönüşür.

Şehrin siyasi hayatını fraksiyonlar belirler ve her biri evrenin doğası hakkında farklı bir felsefe savunur. Oyuna başladığınız morgu işleten Dustmen ölümü ve ölümden sonrasını merkeze alır; Sensate'ler her deneyimi yaşamak gerektiğine inanır; Harmonium düzen ve yasa der. Bu gruplardan bazılarına katılıp dünyaya onların gözünden bakabilirsiniz. Torment'in "ne düşündüğün, ne olduğunu belirler" teması oynanışa böyle taşınıyor.

Diablo'dan en uzak nokta

1990'ların sonunda RPG türü iki yöne genişliyordu. Bir yanda Diablo gibi hızlı, aksiyon odaklı, eşya ve seviye döngüsüne dayanan oyunlar; öbür yanda hikâyeyi ve seçimi merkeze alan yapımlar. Torment bu yelpazenin en uç noktasında durur. Ganimet var, ama ilginç bir eşya çoğu zaman istatistiklerinden çok hikâyesiyle değerli. Seviye atlamak var, ama bir karakterin hikâyesini çözmek daha tatmin edici.

Bugün nasıl oynanır?

Orijinal sürüm modern sistemlerde çözünürlük ve uyumluluk sorunları çıkarabilir. Daha kolay yol, Beamdog'un 2017'de yayımladığı Planescape: Torment: Enhanced Edition. Bu sürüm modern çözünürlük desteği, arayüz iyileştirmeleri ve güncel işletim sistemleriyle uyumluluk sunuyor; dijital mağazalarda ve bazı konsollarda bulunuyor.

Başlarken Zekâ, Bilgelik ve Karizma'ya yatırım yapın. Güç ve Çeviklik ihmal edilmemeli, ama oyunun en zengin içeriği bu üç özellikle açılıyor. Acele etmeyin, her karakterle konuşun ve diyalog ağaçlarını sonuna kadar gezin. Ölümden korkmayın, ama her ölümün hikâyede bir anlamı olabileceğini aklınızda tutun. İlk bölge olan morgu tamamen keşfedin; orada öğrendikleriniz oyunun geri kalanında karşınıza çıkacak.

Bir uyarı: metin yoğunluğu çok yüksek. İngilizce okuma rahatlığınız düşükse deneyim etkilenebilir; topluluk çeviri projelerini araştırabilirsiniz.

Mirası

Planescape: Torment satış rakamlarıyla değil etkisiyle hatırlanıyor. Bir RPG'nin felsefi sorular sorabileceğini, savaşın isteğe bağlı olabileceğini ve oyuncunun kararlarının iyi ile kötü arasında bir seçimden ibaret olmadığını gösterdi. Yıllar sonra inXile Entertainment, manevi devamı olarak tanımlanan Torment: Tides of Numenera'yı geliştirdi. Obsidian ve inXile gibi stüdyoların kitle fonlamasıyla yaptığı izometrik RPG'ler bu geleneğin ne kadar sağlam olduğunu ortaya koydu.

Eski oyunların nasıl kaybolabildiğini ve arşivlemenin neden önemli olduğunu kaybolan oyunlar yazımızda ele almıştık. Torment, Enhanced Edition sayesinde şanslı olanlardan.

Sık gelen sorular

Torment için Baldur's Gate bilmek gerekir mi?

Hayır. İki oyun aynı motoru kullanıyor ama hikâyeleri ve evrenleri tamamen farklı. Torment bağımsız oynanabilir.

Enhanced Edition ile orijinal arasında büyük fark var mı?

Hikâye ve içerik büyük ölçüde aynı. Enhanced Edition modern sistemlerde çalışma kolaylığı, yüksek çözünürlük ve arayüz iyileştirmeleri getiriyor. İlk kez oynayacaksanız genellikle önerilen sürüm bu.

Oyun ne kadar sürer?

Ne kadar diyalog okuduğunuza ve yan görevleri ne kadar gezdiğinize göre çok değişiyor. Acele etmeden oynayan biri için uzun bir deneyim.

Savaş sistemi zor mu?

Savaş oyunun güçlü yanı sayılmaz ve genellikle zorlayıcı değildir. Asıl zorluk doğru soruları sormak ve hikâyenin parçalarını birleştirmek.

Planescape: Torment, bir oyunun ne olabileceğine dair beklentileri genişleten yapımlardan. Bir akşam morgda uyanıp kim olduğunuzu sormaya başlarsanız, cevap için daha birçok gece harcayacağınızı şimdiden söyleyebiliriz.

Yorumlar