DOSBox Nasıl Kullanılır? Eski DOS Oyunlarını Bugünkü Bilgisayarda Çalıştırma

Eski bir yedek klasöründe SETUP.EXE, INSTALL.BAT ve adı sekiz harfle sınırlı oyun dosyaları gördüğünüzde çift tıklamak ilk refleks olur. Windows ise bu dosyaları çalıştıramayacağını söyler. Bunun en bilinen çözümü DOSBox: bugünkü bilgisayarınızın içinde eski bir DOS bilgisayarını taklit eden ücretsiz bir emülatör. Komut satırından korkmanıza gerek yok, birkaç komut öğrenmek yetiyor.

DOSBox neden gerekli?

1990'ların ortasına kadar bilgisayar oyunlarının çoğu, Windows'tan önceki işletim sistemi olan DOS üzerinde çalışıyordu. Bu oyunlar donanıma doğrudan erişiyor, belirli ses kartlarını ve belirli işlemci hızlarını varsayıyordu. Bugünkü işletim sistemleri bu yazılımları doğrudan çalıştırmıyor. DOSBox o dönemin bilgisayarını yazılımla taklit ediyor ve oyun kendini eski bir makinede çalışıyor sanıyor.

İşin nostalji dışında bir tarafı da var: eski oyunların oynanabilir kalması oyun tarihinin korunması demek. Bu konuyu kaybolan oyunlar ve dijital arşivcilik yazımızda daha geniş anlattık.

Bir de yasal not. DOSBox'ın kendisi ücretsiz ve yasal bir yazılım, ama oyunlar telif sahiplerine ait. DOSBox'la sahip olduğunuz oyunları çalıştırın: disketi ya da CD'si elinizde olanları veya dijital mağazalardan aldıklarınızı. Mağazalarda satılan pek çok DOS oyunu zaten DOSBox'la birlikte, ayarlanmış halde geliyor.

İlk kurulum

  1. DOSBox'ı projenin resmi sitesinden indirip kurun. Sıradan bir program kurulumundan farkı yok.
  2. Oyunlar için bir klasör açın, örneğin C sürücüsünde "DOSOYUN". Klasör adında boşluk ve Türkçe karakter kullanmamak eski yazılımlarla uyum açısından işinizi kolaylaştırır.
  3. Her oyun için bu klasörün içinde ayrı bir alt klasör açıp dosyaları oraya kopyalayın, örneğin "DOSOYUN\DOOM".
  4. DOSBox'ı açın. Karşınıza "Z:\>" yazan bir komut satırı çıkar; bu DOSBox'ın kendi sanal sürücüsü.
  5. Klasörü sanal sürücü olarak bağlayın: mount c c:\dosoyun. Bu komut DOSOYUN klasörünü DOSBox içinde C sürücüsü olarak gösterir.
  6. c: yazıp Enter'a basarak sürücüye geçin.
  7. cd doom gibi bir komutla oyunun klasörüne girin. Klasördeki dosyaları görmek için dir yazın.
  8. Oyunun çalıştırılabilir dosyasının adını yazın. Uzantısı genellikle .EXE, .COM ya da .BAT olur; uzantıyı yazmanız gerekmez.

Bu kadar. Doom ya da Theme Hospital gibi oyunların açılış ekranını yıllar sonra yeniden görmek için bu sekiz adım yeterli.

Bilmeniz gereken kısayollar

KısayolNe yapar
Alt + EnterTam ekran ile pencere modu arasında geçiş
Ctrl + F10Fareyi DOSBox penceresine kilitler ya da serbest bırakır
Ctrl + F11Emülasyon hızını (cycles) düşürür
Ctrl + F12Emülasyon hızını artırır
Ctrl + F9DOSBox'ı kapatır
Ctrl + F4Takılı disk ya da CD görüntüleri arasında geçiş yapar
Ctrl + F5Ekran görüntüsünü DOSBox'ın ekran görüntüsü klasörüne kaydeder

En çok işinize yarayacak olan fare kilidi. Oyun içinde fare takılı kaldıysa ve pencereden çıkamıyorsanız Ctrl + F10'a basın.

Oyun çok hızlı ya da çok yavaşsa

DOS oyunları dönemin işlemci hızlarına göre tasarlanmıştı. Bazı eski oyunlar bugünkü hızda oynanamayacak kadar hızlı akıyor, daha sonraki dönemin ağır oyunları ise yetersiz emülasyon hızında takılıyor. DOSBox bu hızı "cycles" denen bir değerle ayarlıyor.

Oyun çok hızlıysa Ctrl + F11 ile kademe kademe düşürün. Takılıyorsa ya da ses kesik kesik geliyorsa Ctrl + F12 ile artırın. Kalıcı bir ayar için yapılandırma dosyasındaki cycles değerini değiştirebilirsiniz. "auto" çoğu oyunda iyi bir başlangıç; 1990'ların sonuna ait ağır oyunlarda "max" denenebilir.

Ses kartı ayarı

Birçok DOS oyunu kurulum sırasında ya da ayrı bir SETUP programında ses kartınızı sorar. DOSBox dönemin en yaygın ses kartlarından Sound Blaster'ı taklit ediyor. Oyunun ses ayarında ses kartı olarak Sound Blaster ya da Sound Blaster 16'yı, port (adres) olarak 220'yi, IRQ olarak 7'yi, DMA olarak da 1'i seçin. Bu değerler DOSBox'ın varsayılanlarıyla uyumlu.

Müzik için oyun ayrıca General MIDI ya da AdLib gibi seçenekler sunabilir. AdLib dönemin karakteristik FM sentez sesini verir ve çoğu zaman sorunsuz çalışır.

Her seferinde komut yazmamak için: autoexec

Her açılışta mount komutunu yeniden yazmak yorucu. DOSBox'ın yapılandırma dosyasının en altında [autoexec] adlı bir bölüm var; buraya yazdığınız komutlar DOSBox her açıldığında kendiliğinden çalışır. Dosyaya kurulumun sunduğu kısayoldan ya da belgelerde belirtilen konumdan ulaşabilirsiniz. Örnek bir autoexec bölümü şöyle olabilir:

mount c c:\dosoyun
c:
cd doom

Aynı dosyada tam ekran, görüntü çıkış yöntemi ve ölçekleme gibi ayarlar da bulunuyor. Bir şey değiştirmeden önce dosyanın yedeğini alın.

CD isteyen oyunlar

1990'ların ortasından itibaren birçok oyun CD'den çalışıyor ya da CD'de müzik taşıyordu. Elinizde CD varsa sürücüyü DOSBox'a bağlayabilirsiniz. CD'nin bir görüntü dosyası (ISO ya da CUE/BIN) varsa imgmount komutuyla bu dosyayı sanal bir CD sürücüsü olarak bağlarsınız. Komutun ayrıntıları için DOSBox belgelerine bakın. CD müziklerinin çalması için CUE dosyasıyla bağlamak genellikle daha iyi sonuç veriyor.

Sık karşılaşılan sorunlar

SorunOlası çözüm
"Illegal command" hatasıDosya adını yanlış yazmış ya da yanlış klasörde olabilirsiniz; dir ile dosyaları kontrol edin
Ses gelmiyorOyunun kurulum programında Sound Blaster ve yukarıdaki port, IRQ, DMA değerlerini seçin
Oyun çok hızlıCtrl + F11 ile emülasyon hızını düşürün
Görüntü çok küçük ya da bulanıkYapılandırma dosyasında tam ekran ve ölçekleme ayarlarını düzenleyin
Fare pencereden çıkmıyorCtrl + F10 ile fare kilidini açın
Oyun CD istiyorCD sürücüsünü ya da CD görüntüsünü DOSBox'a bağlayın
Klavyede bazı tuşlar farklı çalışıyorYapılandırma dosyasındaki klavye düzeni ayarını kontrol edin

Dijital mağazadan aldığınız DOS oyunları

Dijital mağazalardan alınan eski oyunların çoğu arka planda DOSBox'la çalışıyor; siz yalnızca simgeye tıklıyorsunuz. Bu hazır paketler genellikle iyi ayarlanmış olsa da ekran oranı, hız ya da ses bazen zevkinize uymayabilir. Bu durumda oyunun kurulum klasörüne bakın. Orada genellikle oyuna özel bir DOSBox yapılandırma dosyası durur ve cycles, tam ekran, autoexec ayarlarını yukarıdaki mantıkla değiştirebilirsiniz. Önce bir kopyasını alın ki bir şey ters giderse tek adımda geri dönebilesiniz.

DOSBox Staging ve DOSBox-X

Orijinal DOSBox'ın yanında topluluğun geliştirdiği başka sürümler de var. DOSBox Staging daha modern varsayılan ayarlar ve sadeleştirilmiş bir yapılandırma sunmayı hedefliyor. DOSBox-X ise daha geniş donanım emülasyonuna ve DOS tabanlı Windows sürümlerini çalıştırmaya odaklanıyor. Yeni başlıyorsanız yukarıdaki temel komutlar bu sürümlerde de büyük ölçüde aynı çalışıyor.

Sık sorulanlar

En kısa haliyle DOSBox nasıl kullanılır?

Oyun klasörünü mount c ile bağlayın, c: ile sürücüye geçin, cd ile oyun klasörüne girin ve çalıştırılabilir dosyanın adını yazın. Gerisi ince ayar.

Windows 3.1 oyunları çalışır mı?

Teknik olarak mümkün, ama Windows 3.1'in kendisini kurmanız ve bunun için geçerli bir lisansınızın olması gerekir. DOSBox-X bu tür kullanım için daha uygun seçenekler sunuyor.

Kayıtlarım nereye gidiyor?

Oyun kayıtları bağladığınız klasörün içine, yani gerçek bilgisayarınızdaki oyun klasörüne yazılıyor. Bu klasörü yedeklerseniz kayıtlarınız da korunur.

Mac ve Linux'ta çalışır mı?

Evet, DOSBox farklı işletim sistemleri için sürümler sunuyor. Mount komutundaki klasör yolunu kendi sisteminizin biçimine göre yazmanız yeterli.

İlk açılışta siyah bir ekran ve yanıp sönen bir imleçten ibaret görünse de mount, cd ve dosya adı üçlüsünü öğrendikten sonra DOSBox yüzlerce eski oyunu açmanın en kolay yolu haline geliyor.

Yorumlar