144 Hz monitör aldığınız hâlde görüntü eskisinden akıcı görünmüyorsa, monitör büyük ihtimalle bozuk değil. Yüksek yenileme hızlı monitör takan oyuncuların önemli bir kısmı farkında olmadan aylarca 60 Hz'de oynar. Windows, ekran kartı sürücüsü, kablo ve monitörün kendi menüsü bu hızı ayrı ayrı sınırlayabilir ve hiçbiri size "60'tasın" diye bir uyarı göstermez.
Aşağıdaki sırayla ilerlerseniz sorunun nerede olduğunu çoğu zaman on dakika içinde bulursunuz.
Hz ne demek?
Yenileme hızı, monitörün ekrandaki görüntüyü saniyede kaç kez yenilediğini gösterir ve Hertz (Hz) ile ölçülür. 60 Hz bir monitör görüntüyü saniyede 60 kez, 144 Hz bir monitör 144 kez yeniler. Yüksek yenileme hızı hızlı hareket eden oyunlarda daha akıcı bir görüntü ve daha az hareket bulanıklığı demek. Fare imlecini masaüstünde hızla oynattığınızda bile fark hissedilir.
Bundan tam yararlanmanın iki şartı var: monitörün gerçekten o hızda çalışması ve bilgisayarın oyunlarda o hıza yakın kare sayısı (FPS) üretebilmesi. Burada ilkine odaklanıyoruz.
Önce kablo ve port
Sorunların önemli bir kısmı yazılımda değil fiziksel bağlantıda başlar.
Masaüstü kasaların arkasında hem anakartın hem ekran kartının görüntü çıkışları olabilir. Monitör kablosu anakartın çıkışına takılıysa harici ekran kartınız devre dışı kalabilir ve yüksek yenileme hızı seçenekleri hiç görünmez. Kabloyu ekran kartının çıkışlarına, genellikle kasanın alt kısmında yatay dizilmiş portlara takın.
Kablo türü de belirleyici. DisplayPort yüksek yenileme hızlarında genellikle en sorunsuz seçenektir. HDMI da yüksek hızları taşıyabilir, ama bu monitörün, ekran kartının ve kablonun desteklediği HDMI sürümüne bağlı. Eski ya da düşük kaliteli bir HDMI kablosu yüksek çözünürlükle yüksek yenileme hızını birlikte taşımayabilir. Monitörün kutusundan çıkan kabloyla başlamak genellikle en güvenli yol; üretici monitörün üst değerlerini taşıyabilecek bir kablo koymuş olabilir. Araya dönüştürücü ya da adaptör girdiyse desteklenen en yüksek hız düşebilir.
Monitörün kılavuzunda ya da üreticinin ürün sayfasında hangi bağlantıyla hangi çözünürlükte hangi yenileme hızının desteklendiği genellikle ayrı ayrı yazar. Bazı monitörler en yüksek değeri yalnızca DisplayPort üzerinden verir.
Windows ayarı
Kablo doğruysa sıra Windows'ta. Windows yeni bir monitör takıldığında her zaman en yüksek yenileme hızını kendiliğinden seçmez.
Windows 11
- Masaüstünde boş bir yere sağ tıklayıp "Ekran ayarları"nı seçin.
- "Gelişmiş ekran" bölümüne girin.
- Birden fazla monitörünüz varsa üstten doğru monitörü seçin.
- "Yenileme hızı seçin" menüsünden en yüksek değeri seçin.
Windows 10
- Masaüstünde sağ tıklayıp "Ekran ayarları"nı açın.
- Sayfanın altındaki "Gelişmiş ekran ayarları" bağlantısına tıklayın.
- Doğru monitörü seçip yenileme hızı menüsünden en yüksek değeri seçin. Menü yoksa "Ekran bağdaştırıcısı özellikleri" üzerinden "Monitör" sekmesine girip oradan değiştirin.
Menüde yalnızca 60 Hz görünüyorsa sorun büyük ihtimalle bir önceki adımdadır: kablo, port ya da adaptör. Bazı dizüstülerde pil tasarrufu için yenileme hızını kendiliğinden değiştiren "dinamik yenileme hızı" gibi özellikler bulunur; oyun oynarken bu ayara bakın.
Ekran kartı sürücüsü
Windows doğru olsa bile ekran kartının kontrol panelinde farklı bir değer seçili olabilir. NVIDIA kartlarda NVIDIA Denetim Masası'nı açın, "Ekran" altında "Çözünürlüğü değiştir" bölümüne gidin, monitörü seçip yenileme hızı menüsünden en yüksek değeri seçin. AMD kartlarda AMD Software uygulamasının ekran ayarlarında yenileme hızını ve FreeSync gibi seçenekleri kontrol edin.
Sürücünün güncel olması da önemli. Eski bir sürücü yeni monitörünüzün desteklediği modları doğru tanımayabilir; ekran kartı üreticisinin resmi uygulamasından güncelleyin.
Monitörün kendi menüsü
Birçok oyuncu monitörün menüsünü hiç açmaz. Oysa bazı monitörlerde yüksek yenileme hızı menüden açılması gereken bir ayardır. Üreticinin belirttiği en yüksek değer bir "overclock" modu üzerinden sunuluyorsa bu mod kapalı gelebilir. Monitörün altındaki ya da arkasındaki tuşlarla menüyü açın, yenileme hızı, oyun modu ya da overclock ayarlarına bakın. Bazı monitörler bağlantı türüne göre farklı giriş modları sunar, doğru girişin seçili olduğundan emin olun.
Oyunun içi
Windows ve sürücüde her şey doğru olsa bile oyunun kendisi başka bir değerde çalışıyor olabilir. Grafik ayarlarında yenileme hızı seçeneği varsa en yüksek değeri seçin. Dikey senkronizasyon (V-Sync) açıksa kare hızı monitörün yenileme hızına göre sınırlanır; bu normal, ama bazı oyunlarda V-Sync 60 FPS'e kilitli gelir. Oyunun kendi kare hızı sınırlayıcısına da bakın, bazı oyunlar varsayılan olarak 60 FPS sınırıyla açılır. Pencereli ve tam ekran modları arasında geçiş yapmak da bazı oyunlarda yenileme hızının doğru uygulanmasını sağlar.
Belirtiye göre hızlı teşhis
| Belirti | Olası sebep | Çözüm |
|---|---|---|
| Windows'ta yalnızca 60 Hz seçeneği var | Kablo, port, adaptör veya sürücü | DisplayPort deneyin, ekran kartı çıkışına takın, sürücüyü güncelleyin |
| Yüksek Hz seçili ama görüntü akıcı değil | Oyunda FPS düşük veya sınırlı | Oyun içi FPS sınırı ve V-Sync ayarlarına bakın |
| Yüksek Hz seçilince ekran kararıyor | Kablo bu hızı taşıyamıyor | Daha kaliteli ya da farklı türde bir kablo deneyin |
| Üreticinin söylediği değer menüde yok | Monitörde overclock modu kapalı | Monitör menüsünden ilgili ayarı açın |
| Dizüstünde yenileme hızı kendiliğinden değişiyor | Dinamik yenileme veya güç tasarrufu | Güç modunu ve dinamik yenileme ayarını kontrol edin |
Gerçekten o hızda mı çalışıyor?
Ayardan sonra monitörün gerçekten o hızda çalıştığını doğrulamak iyi olur. Monitör menüsünün genellikle "bilgi" bölümünde mevcut giriş sinyali ve yenileme hızı yazar. Tarayıcıda çalışan yenileme hızı test sayfaları ekranın o anda kaç Hz'de çalıştığını gösterir. En basiti, imleci masaüstünde hızla sağa sola oynatmak; 60 Hz ile yüksek yenileme hızı arasındaki farkı çoğu kişi hemen görür.
Eski oyunlarda dikkat
Yüksek yenileme hızlı monitörler eski oyunlarla her zaman iyi anlaşmaz. 1990'ların ve 2000'lerin başının bazı oyunları oyun mantığını kare hızına bağlı çalıştırır; yüksek FPS fiziklerin bozulmasına, oyunun hızlanmasına ya da hatalara yol açabilir. Doom gibi klasiklerin modern kaynak portları bu sorunları genellikle çözer, ama orijinal sürümleri çalıştırırken kare hızı sınırlayıcı gerekebilir. DOS dönemi oyunlarında hız ayarını DOSBox yazımızda anlattığımız gibi emülatörün kendisinden yapmak daha kolay.
Ayar yaparken monitörün konumuna da bir bakın. Ekranın üst kenarı göz hizasında ya da biraz altında, uzaklık ise ekranın tamamını başınızı çevirmeden görebileceğiniz kadar olmalı. Uzun oyun seanslarında ekran konumu, yenileme hızından çok daha fazla hissedilir.
Sık gelen sorular
144 Hz monitör için ekran kartım yeterli mi?
Monitörün 144 Hz'de çalışması için ekran kartının bu yenileme hızını desteklemesi yeterli; bugünkü kartların çoğu destekliyor. Ama oyunlarda 144 FPS'e yakın kare hızı üretmek oyunun ağırlığına ve grafik ayarlarına bağlı.
HDMI ile 144 Hz alabilir miyim?
Monitörün, ekran kartının ve kablonun desteklediği HDMI sürümüne ve kullandığınız çözünürlüğe bağlı. Monitörün kılavuzunda HDMI üzerinden desteklenen en yüksek değer yazar. Sorun yaşıyorsanız DisplayPort denemek genellikle en hızlı çözüm.
Yenileme hızını yükseltmek monitöre zarar verir mi?
Üreticinin desteklediği değerler içinde kalmak güvenli. Özel çözünürlük araçlarıyla belirtilen değerin üstüne çıkmaya çalışmak ise risk taşır ve önerilmez.
İkinci monitörüm 60 Hz, ana monitörüm 144 Hz. Sorun olur mu?
Farklı hızlardaki monitörleri birlikte kullanmak mümkün. Bazı sistemlerde ikinci ekranda video oynarken ana ekranda takılmalar olabilir; böyle bir durumda sürücüleri güncelleyip ayarları gözden geçirin.
G-Sync veya FreeSync açmalı mıyım?
Monitörünüz ve ekran kartınız destekliyorsa bu uyarlanabilir senkronizasyon teknolojileri, kare hızı yenileme hızının altına düştüğünde yırtılmayı ve takılmayı azaltabilir. Yenileme hızını doğru ayarladıktan sonra sürücü panelinden ve monitör menüsünden açıp farkı kendiniz değerlendirin.
144 Hz'lik akıcılığı görmek için çoğu zaman yeni bir parça gerekmez. Doğru port, doğru kablo ve doğru menüde bir tık yeterli.
Yorumlar
Yorum Gönder